Monitor kopen: waar let je op?
Een monitor koop je voor jaren en je kijkt er elke dag uren naar. Toch gaan de meeste reviews over milliseconden die je niet ziet, terwijl de dingen waar je wél iets van merkt — het formaat, de scherpte en of je hem op de juiste hoogte kunt zetten — nauwelijks aan bod komen.
Schermformaat: 24, 27 of breder
Het formaat bepaalt hoeveel je tegelijk ziet en hoe ver je van het scherm moet zitten. Op een gewoon bureau zit je op ongeveer 60 tot 80 centimeter, en dan is 27 inch de maat waar de meeste mensen bij uitkomen: groot genoeg om twee vensters naast elkaar te zetten, klein genoeg om in één oogopslag te overzien. 24 inch is prettig op een smal bureau of als tweede scherm. Een ultrabreed scherm van 34 inch vervangt twee monitoren zonder de rand in het midden.
| Wanneer | Formaat | Modellen |
|---|---|---|
| Smal bureau of tweede scherm | 24 inch | 55 modellen |
| De maat waar de meesten op uitkomen | 27 inch | 143 modellen |
| Veel vensters naast elkaar | 31 tot 32 inch | 38 modellen |
| Vervangt twee schermen | 34 inch en breder | 68 modellen |
Resolutie hoort bij het formaat
Resolutie en formaat zijn geen losse keuzes. Full HD op 27 inch ziet er korrelig uit omdat dezelfde beeldpunten over een groter vlak worden uitgesmeerd; op 24 inch is het prima. Op 27 inch wil je QHD (2560 bij 1440), en dat is voor de meeste mensen ook het punt waarop het ophoudt: 4K op 27 inch is scherper, maar dan moet je alles vergroten en zie je per saldo niet méér.
Verversingssnelheid: wanneer meer Hz iets oplevert
Hertz is hoe vaak het scherm per seconde een nieuw beeld toont. Voor tekst, mail en browsen is 60 Hz genoeg; het verschil met 100 Hz zie je wel bij het bewegen van de muis, maar het verandert niets aan je werk. Bij gamen telt het wél: vanaf 144 Hz wordt beweging merkbaar vloeiender. Boven de 240 Hz is het verschil alleen nog zichtbaar voor wie competitief speelt, en je videokaart moet die beelden ook kunnen leveren.
IPS, VA of OLED
Het paneeltype bepaalt hoe de kleuren eruitzien en hoe het beeld verandert als je er schuin naar kijkt. IPS heeft natuurlijke kleuren en blijft van opzij goed te zien; dat is waarom het op vrijwel elk kantoor staat. VA geeft dieper zwart en is prettig voor films in een donkere kamer, maar verkleurt eerder als je scheef kijkt. OLED heeft echt zwart en reageert het snelst, maar kost meer en kan bij uren hetzelfde stilstaande beeld inbranden — denk aan een taakbalk die altijd op dezelfde plek staat.
Fabrikanten geven hun panelen eigen namen als het iets sneller reageert. Het is hetzelfde type scherm. Wij tellen ze daarom bij IPS, anders krijg je een filterlijst met zeven varianten waar niemand iets mee kan.
De standaard: waar je het elke dag van merkt
Dit is de specificatie die in geen enkele advertentie staat en waar je het meest van merkt. Een scherm dat niet in hoogte verstelbaar is, staat vrijwel altijd te laag: je kijkt omlaag, en na een paar uur voel je dat in je nek. De bovenkant van het scherm hoort ongeveer op ooghoogte te staan. Kan de standaard dat niet, dan heb je een stapel boeken of een losse arm nodig — reken die er dan bij op.
Wil je een monitorarm of een wandbeugel, kijk dan of er VESA-gaten achterop zitten. Vrijwel elke monitor heeft ze, maar juist bij de goedkoopste en bij sommige ultrabrede modellen ontbreken ze, en dan past er geen enkele arm op.
Waar je niet voor hoeft te betalen
Dat getal wordt door elke fabrikant op een eigen manier gemeten en is daardoor niet te vergelijken. Het verschil tussen 1 en 5 milliseconden ziet vrijwel niemand; de verversingssnelheid zegt veel meer.
Ze zitten er bijna altijd in en ze klinken bijna altijd slecht. Koop er geen monitor om, en reken erop dat je toch losse speakers of een koptelefoon gebruikt.
Bij een ultrabreed scherm helpt de kromming echt: de randen staan anders te ver weg. Bij 24 of 27 inch merk je er weinig van, en rechte lijnen in tekeningen of foto’s zien er juist krom uit.
Veel monitoren vermelden HDR terwijl ze niet fel genoeg zijn om er iets mee te doen. Dan ziet HDR-beeld er grauwer uit dan gewoon beeld. Alleen boven ongeveer 600 nits is het een echte functie.
Advies per situatie
27 inch met QHD, IPS, 60 tot 100 Hz, en vooral: in hoogte verstelbaar. Wij hebben 103 monitoren onder de 200 euro.
27 inch QHD met minimaal 144 Hz. Kijk of je videokaart die beeldsnelheid haalt in de spellen die je speelt — anders betaal je voor Hz die je nooit ziet.
Hier telt kleurweergave zwaarder dan snelheid: IPS of OLED, en 4K als je met detail werkt. Let op hoeveel procent van de sRGB-kleurruimte de fabrikant opgeeft.
Een ultrabreed scherm van 34 inch met 3440 bij 1440 geeft dezelfde werkruimte zonder de rand in het midden. Wel een diep bureau nodig: zo’n scherm is bijna 80 centimeter breed.
Veelgestelde vragen
Welk formaat monitor moet ik kopen?
Op een gewoon bureau is 27 inch de maat waar de meeste mensen op uitkomen. 24 inch past op een smal bureau of als tweede scherm; vanaf 31 inch wil je er verder vanaf zitten.
Is 4K nodig op een monitor van 27 inch?
Nee. Op 27 inch is QHD (2560 bij 1440) de passende resolutie. 4K is scherper, maar je moet alles vergroten om het leesbaar te houden, en dan zie je per saldo niet meer dan met QHD.
Hoeveel Hz heb ik nodig?
Voor werk en films is 60 Hz genoeg. Om te gamen wil je 144 Hz of meer, maar alleen als je videokaart die beeldsnelheid ook haalt. Boven 240 Hz is het verschil er alleen nog voor wie competitief speelt.
Wat is beter: IPS of VA?
Geen van beide is beter; ze zijn anders. IPS heeft natuurlijkere kleuren en blijft van opzij goed te zien, VA geeft dieper zwart. Werk je overdag aan een bureau, dan is IPS meestal de prettigere keuze.
Kan een OLED-monitor inbranden?
Dat risico bestaat bij uren achtereen hetzelfde stilstaande beeld, zoals een taakbalk die altijd op dezelfde plek staat. Moderne modellen hebben daar beschermingen tegen, maar voor een scherm waar de hele dag dezelfde vensters op staan is IPS de veiligere keuze.